Kayιtlara göre İngiltere’de etnik azιnlιk toplumlarιnιn kurduğu okullar  İkinci Dünya Savaşιndan sonra Avrupalι ve Musevi asιllι göçmenlerin ülkeye varιşlarι ile başlar. Bugün İngiltere’de yaklaşιk 5000 toplum okulu bulunmaktadιr.

Toplum okullarι eğitim kurumlarι tarafιndan ancak yenile kaale alιnmaya başlandιlar.  Yukarιdaki başlιk bu okullarιn geçtiği süreci anlatιyor. Başlangιçta “ana dili okullarι” denilen bu okullar (esasιnda okul değil, bir veya birkaç sιnιftan ibaret idiler) göçmen toplumlarιn, ikinci ve sonraki jenerasyonlarιn zamanla kendi anadillerini unutacaklarι korkusu ile açιlmιşlardι. Bu okullarιn (sιnιflarιn) birçoğu kahvehaneler ve dükkânlarιn üzerindeki apartmanlardan, veya kişilerin evlerindeki odalardan başlamιşlardι.  Bu sιnιflarι organize edenler çocuklarιn gün zarfιnda gittiği okullarla veya genelde ülkenin eğitim kurumlarι ile herhangi bir ilişki içerisinde değillerdi. Okul binalarιnι kulananlar dahi kullandιklarι okullarla ilişkide değillerdi.

Toplum okullarιnιn sağladιğι katkιlar saymakla bitmez. Örneğin:

• Ailerin çocuklarιnιn eğitimi ile ilgileri bu okullar sayesinde daha artar,
• Bu okullar daha esnek olup çocuklarιn öğrenim gereksinmelerine doğrudan cevap verirler,
• Değişik öğrenim yöntemleri çocuklarιn özgüvenlerini artιrmada büyük rol oynar,
• Toplum okullarι çocuklarιn dil yeteneklerinin, kültürel kimliklerinin ve dinsel bilinçlerinin gelişmesinde önemli rol oynar,
• Çocuklarιn okul dιşιndaki etkinliklerde yer almalarιnι sağlar,
• Bu okullara gönüllü destek veren ve özveri ile çalιşan birçok toplum fertleri bulunmaktadιr,
• Bu okullar çocuklarιn sosyal yeteneklerinin ve davranιşlarιnιn gelişmesinde önemli rol oynarlar,
• Bu okullar aynι dili ve kültürü paylaşan aile ve çocuklarι biraraya getirerek izolasyonu önler.

İlk ana dili Türk okulu 50li yιllarda Kιbrιs Türk Cemiyeti tarafιndan Soho’daki merkezlerinde açιlmιstι. Sonralarι aynι kuruluş Londra’nιn çeşitli bölgelerinde okul binalarιnι kullanarak hafta sonu veya gece okullarι açtι. Şu an çoğu Londra’da olan 30 civarιnda Türk dili okulu bulunuyor. Türk Dili, Kültürü ve Eğitim Konsorsiyumunun Haziran 2003 yιlιnda kuruluşu ile bazι okullar öğretim ve diğer dallarda kalitelerini yükseltmek nedeniyle bir çatι altιnda toplandιlar.  Konsorsiyumun en önemli başarιlarιndan biri Türkiye Cumhuriyeti ve KKTC Eğitim Ateşelerinin yardιmlarι ile İngiltere Eğitim Müfredatι ile uyumlu ortak bir müfredat geliştirme projesi olmuştu. Bu müfredat şu an birçok okulda kullanιlmaktadιr.

Geçtiğimiz yιl okullardan sorumlu Bakan, Lord Adonis ile toplum okullarι olarak karşιlaştιğιmιz sorunlarι dile getirmek için bir toplantι düzenlemiştik. Lord Adonis, daha önce defalarca dinlediğimiz şeyleri tekrarladι.  Söyledikleri çok olumlu ve destekleyici idi. Ancak Eğitim Bakanlιğι şimdiye kadar yapmalarι gerektiği şeyleri yapmaktan aciz kaldι.  Bakanlιğιnιn başarιsιzlιğιnιn altιnda yatan neden, görüşümce, okullarιn gittikçe artan gücü ve Eğitim Bakanlιğιnιn gittikce azalan nüfuzudur. Bazι Türk dili okullarι için, kullandιklarι okul yönetimleri tarafιndan birçok zorluklar yaratιlmaktadιr. Ama açιkça söylemek gerekir ki, bu arkadaşlarιmιz sorunlarιnι gerekli mercilerle etkili bir şekilde ele almaktan çekinirler. Bu konuda halâ giderilemeyen en büyük sorun birçok okulun karşιlaştιğι kira sorunudur.  Birçok okullarιmιz, kullandιklarι okullara astronomik kira ödüyorlar . Bazι yerel belediyelerin okullarιn yönetimini özelleştirmiş olmalarι bu konuda güçlük yaratsa da, bu sorunun giderilmesi imkansιz değildir.  Yeter ki istek olsun.

Türk dili okullarιna devam eden çocuklarιn diğerlerine nazaran okullarιnda daha başarιlι olduklarι bir gerçektir. Bu konuda elimizde bilimsel olmasa da veriler bulunmaktadιr. Bunu akademik bir şekilde kanιtlamamιz için fona gereksinimimiz vardιr. İleride bunu yapmak için uğraş vereceğiz. Herkes biliyor ki Türkçe konuşan toplumlarιn çocuklarι, diğer etnik azιnlιklarιn çocuklarιna göre daha az akademik başarι göstermektedirler. İngiltere’de yaşayan okul çağι çocuklarιmιzιn sayιsι tahminen 30 bin olmasιna rağmen Türk dili ve kültürü okullarιna sadece 3000 civarιnda öğrenci kayιtlιdιr. Konsorsiyum ve diğer okullar kendi okullarιnιn eğitim seviyesini yükseltmede gösterdiği başarιdan tüm çocuklarιmιzιn yararlanmalarι icin ailelere yönelik daha yoğun çalιşmalar yapmalarι gerektiğinin bilincindedirler.